Çin’deki ÖSS tam bir iÅŸkence
Çinli öğrenciler, her gün yaklaşık 3 saatlik oturumlarda toplam 9 saat sıra başında ter döküyor. Böylesi devasa bir ülkede 10 milyonluk sınav büyük başarı.
GeçtiÄŸimiz pazar sabahı milyonlarca öğrenci ve ebeveyn yataklarından heyecanla kalktı. ‘Ya uyanamazsak’ korkusuyla geceyi yarı uykulu geçiren veliler çocuklarından daha heyecanlı olduklarını belli etmemek için ‘sıradan bir güne baÅŸlıyormuÅŸ’u oynadı. Kahvaltılar yapıldı. ‘Aman bunu yeme mideni bozar.’, ‘Bunu mutlaka ye zihin açar.’lar bitti. YumuÅŸak uçlu kalemler ve silgiler çantaya konuldu, sınav giriÅŸ kartının unutulmadığı her ihtimale karşı birkaç kez kontrol edildi. ‘Åžunu aldın mı? Bunu aldın mı?’dan sonra birkaç gün önce keÅŸfi yapılan sınav salonuna doÄŸru yola çıkıldı. Zil çaldı, herkes aynı anda kitapçığını açtı. Bütün bir yılın emeÄŸi birkaç saate sığdı. Åžimdi sonuçlar bekleniyor.
Sınav nasıl geçerse geçsin yorucu bir maratonun bitmiÅŸ olması yine de sevindirici. ÇoÄŸunluÄŸunu lise son sınıf öğrencilerinin oluÅŸturduÄŸu milyonlarca öğrencinin hayat-memat meselesi gördüğü bir ÖSS daha geride kaldı. Hakkında filmlerin çekildiÄŸi, uÄŸrunda uykusuz sabahların yaÅŸandığı, hazırlık için binlerce liranın harcandığı bu ‘kader’ sınavının bir benzeri daha dünyada var mıdır acaba? Sorunun geliÅŸinden yokmuÅŸ diye düşündüyseniz yanıldınız! Beterin de beteri varmış dedirten bu üniversiteye giriÅŸ sınavı çok uzaklarda ayniyle vaki. Resimlerden de anladığınız gibi bu ülke Çin. GeçtiÄŸimiz günlerde 10 milyonu aÅŸkın Çinli öğrenci hayatlarında dönüm noktası olacağına inandıkları üniversiteye girebilmek için birbirleriyle yarıştı. Yaklaşık 6 milyonu bir üniversiteye girmeye hak kazanacak.
GaoKao. Bizim için ÖSS ne ifade ediyorsa bu iki kelime de Çinli milyonlarca genç için aynı ÅŸeyi ifade ediyor. ‘Büyük sınav’ anlamına gelen bu üniversiteye giriÅŸi sınavı 1977 yılından beri yapılmakta. Sınavın tarihçesi kendisi kadar ilginç. Çin’in efsanevî lideri Mao Zedung 1966 yılında devrimin bir parçası olarak lisede okuyan ya da mezun herkesi tarlalarda çalışmaya gönderir. Tam 10 yıl üniversiteler sınavla dışarıdan öğrenci kabul etmez. Ãœniversite hayali kuran milyonlarca Çinli genç çok da hayal gerektirmeyen bir meslek sahibi olmuÅŸ, çiftçilik yapmaktadır. Ta ki Mao’nun 1976 yılında ölmesinin ardından üniversiteye giriÅŸ için tekrar sınav yapılacağı ilan edilir. Ve bu sınav bütün lise mezunlarına yaÅŸ sınırlaması olmaksızın açıktır. 30′lu yaÅŸlarda liseyi bitireli yıllar, olmuÅŸ belki de çocuk sahibi üniversite adayları ile yeni lise mezunu gençlerin bir üniversiteye girmek için verdikleri mücadele, daha sonra ‘Gao Kao 1977′ adıyla filmleÅŸtirilecek kadar insan hikâyeleriyle dolu.
Günümüze dönersek, 32 yıldır yapılan bu sınavı Çin Milli EÄŸitim Bakanlığı hazırlıyor. Birkaç istisna hariç bütün eyaletlerde aynı sınav yapılıyor. Çin gibi devasa yüzölçümüne sahip bir ülkede bu büyük bir baÅŸarı. Sınav tam 3 günde yapılıyor, Çinli öğrenciler her gün yaklaşık 3 saatlik oturumlarda toplam 9 saat sıra başında ter döküyor. Adaylar zorunlu ve seçmeli iki grup dersten sorular cevaplıyor. Zorunlu dersler Çince, Ä°ngilizce ve matematik. Bunlardan sonra karşınıza iki seçenek çıkıyor, ya tarih-coÄŸrafya-siyaset grubundan ya da fizik-kimya-biyoloji grubundan sınava devam ediyorsunuz. Bir nevi sayısalcı ya da sözelci oluyorsunuz. Son yıllarda Ä°ngilizce sınavına dinleme (listening) kısmı ilave edilmiÅŸ. Kulaklığınızı takıyorsunuz, dinleyerek önünüzdeki soruları cevaplıyorsunuz. Dünyadaki bütün kulaklıkların ucuz olduÄŸu için Çin’de üretildiÄŸini düşünürsek çok maliyetli bir ÅŸey olmasa gerek! Ayrıca Ä°ngilizceden kompozisyon yazmak da zorunlu. Yani sadece testten ibaret bir sınav deÄŸil. El yazınız okunmuyorsa ÅŸimdiden kaybettiniz demektir.
EÄŸer müzik veya spor gibi alanlarda yetenekli iseniz bu sınava girmeden konservatuar ve spor akademisi için üniversitelerin ayrı bir sınavına baÅŸvurabilirsiniz. Malum, bizde akademi ya da konservatuara da girmek isteseniz ÖSS’ye girmeniz mecburi. Çin’e özgü bir istisna daha: EÄŸer olimpiyatlarda baÅŸarı göstermiÅŸseniz sınavsız dilediÄŸiniz üniversiteye kabul ediliyorsunuz.
Puanlama 100-900 arasında. Bir üniversiteye girebilmek için en az 500 almanız gerekiyor. Eskiden bizde de olduğu gibi öğrenciler tercih formlarını sınav öncesinden teslim ediyor. Her üniversite her eyalet için belli bir kontenjanla öğrenci kabul ediyor. Bu kontenjanda aslan payını üniversitenin bulunduğu eyalet alıyor. Bu sebeple bazı aileler, çocuklarının üniversite sınavına gireceği yıl, büyük ve kaliteli üniversitelerin yer aldığı eyaletlere taşınıyormuş. Çocukları üniversiteyi kazanınca şehir değiştiren ailelere tanık olmuşuzdur ancak iyi bir üniversite kazansın diye şehir değiştiren aileleri ilk defa duyuyoruz.
Çin’de Gao Kao’da belli puan alma ÅŸartı olmadan öğrenci alan özel üniversiteler var. Sınavı kazanamayanlar bu üniversiteleri tercih ediyor. Ancak henüz yeni yeni eÄŸitime baÅŸladıkları, rüştlerini ispat etmedikleri ve iÅŸ dünyasından raÄŸbet görmedikleri için özel üniversiteler Çinli öğrencilerin en son düşündüğü seçenek. Bir not daha; sınavı kazanmayanlar bir sene boyunca kışla disiplini saÄŸlayan yurtlarda sınava tekrar hazırlanıyorlarmış.
Bizde de olduÄŸu gibi Gao Kao’da da suistimaller olmuyor deÄŸil. Geçen yıl 2.645 olay rapor edilmiÅŸ. Söylenenlere göre çok ilginç kopya çekme teknikleri geliÅŸtiriliyor. Sınav kitapçığını bir gözetmenle iÅŸbirliÄŸi yaparak ele geçiren bir veli, çocuÄŸunun kulağına dışarıdan fark edilemeyecek çok küçük bir cep telefonu kulaklığı yerleÅŸtirmek suretiyle cevapları söylerken yakayı ele vermiÅŸ. Bu seneki sınav için tam 60.000 sınav salonu kameralarla donatılmış. Bizdeki MOBESE merkezlerini andıran sınav kontrol merkezleri sınavın güvenliÄŸi için Çinlilerin ciddî bir özen gösterdiÄŸini teyit ediyor. Ayrıca sınav günü bütün sınav salonlarının önünde trafik polisi görev yapıyor. Hem trafiÄŸi düzenliyor hem de gürültüye engel olmakla görevliler. Her yer korna çalmanın yasak olduÄŸunu anlatan iÅŸaretlerle dolu.
Çin kamuoyunda Gao Kao’ya getirilen eleÅŸtiriler ÖSS için Türkiye’de yapılanlardan pek farklı deÄŸil. Öğrencileri ve aileleri büyük stres ve sıkıntıya sokması, bunalıma girenlerin varlığı, öğrencilerin sınava hazırlık dışında hiçbir ÅŸeye vakit ayıramaması en çok dile getirilenlerden. Liseler arası ciddî seviye farklılıkları olduÄŸu için adayların yarışa eÅŸit baÅŸlamıyor olması, en çok taÅŸralı adayların maÄŸdur olması en kronik sorun. Ayrıca kaliteli üniversitelerin belli eyaletlerde toplanması ve bu üniversitelere girmek için bu eyaletlerde oturmanın bir avantaj oluÅŸu diÄŸer eyaletlerdeki öğrencileri isyan ettiriyor. DoÄŸru tercih yapmanın teknik olarak çok zor olması da öğrencilerin diÄŸer büyük sıkıntısı. Belki de onlar da yakında bizim gibi sınav sonrası tercih sistemine geçerler…
***
Hastanede sınava hazırlanmak!
Yukarıda resmini gördüğünüz çocukların hiçbiri hasta değil. Hasta biri varsa o da velileri olabilir. Gao Kao işini biraz! abartan veliler çocuklarını daha iyi konsantre olacaklarına inandıkları oksijen maskeli etüt salonlarına yolluyor. Beyinlerine daha fazla oksijen giden bu gençlerin beyni daha iyi çalışıyor ve sorunların hepsini doğru cevaplıyor! Şaka bir yana Gao Kao sınavı birçok veli için çocuklarının önündeki en büyük fırsat. Üniversiteye girmek, zorlu hayat yolunda beyaz yakalı bir çalışan olmak anlamına geliyor.
***
Önce dua
Sınav öncesi Eyüpsultan’a ya da bir türbeye gidip dua eden öğrenci ve velilerin benzerlerini Çin’de de görmek mümkün. Hayatlarının en zor sınavına hazırlanan öğrenciler sabah topluca dua ederek çalışmaya baÅŸlıyorlar. Ayrıca Çin’in metafizik önderlerinin mezarlarını ve kutsal yerleri ziyaret etmek sıkça rastlanan bir durum.
***
Anne her yerde anne
Sınav salonunun dışında bekleyen veliler. Görüntüler ne kadar tanıdık değil mi?
Zaman
